Przez blisko trzy stulecia Mazowsze rozwijało się jako odrębne księstwo mające własnych władców, prawo i silną tożsamość regionalną. W 500. rocznicę włączenia Mazowsza do Królestwa Polskiego warto przypomnieć historię książąt mazowieckich, których decyzje wpłynęły na rozwój regionu i pozostawiły trwały ślad w jego krajobrazie kulturowym.
Historycy przyjmują 1526 rok jako datę inkorporacji Mazowsza do Korony – w marcu tego roku wygasła linia Piastów mazowieckich. Kilka miesięcy później król Zygmunt I Stary odebrał przysięgę wierności od szlachty mazowieckiej. Jednak cały proces trwał jeszcze 3 lata, ponieważ nasi przodkowie chcieli zachować choć resztki dawnej samodzielności. Ostatecznie w 1529 roku Sejm zatwierdził wcielenie Księstwa Mazowieckiego do Korony, a szlachta mazowiecka do końca istnienia I RP cieszyła się pewną odrębnością prawną zwaną exceptami mazowieckimi.
– 500. rocznica tego wydarzenia jest doskonałą okazją, by przypomnieć dzieje Księstwa Mazowieckiego i ukazać dziedzictwo potomków Konrada I, którzy – sprawując rządy przez trzy stulecia – zakładali miasta, wznosili zamki, fundowali kościoły, kodyfikowali prawo, wydawali przywileje umożliwiające społeczno-gospodarczy rozwój regionu – podkreśla Adam Struzik, marszałek województwa mazowieckiego.
Mazowsze dla Korony
Jubileuszowi towarzyszy bogaty program wydarzeń organizowanych przez samorząd województwa mazowieckiego pod hasłem „Mazowsze dla Korony. 500-lecie włączenia Mazowsza do Królestwa Polskiego”. Realizatorem projektu jest Muzeum Mazowieckie w Płocku.
W całym regionie odbywają się wystawy, turnieje i festyny historyczne. Program obejmuje także konferencje naukowe, działania edukacyjne, debaty dla młodzieży czy projekty popularyzujące historię regionu. Powstał również film „Biały rycerz. Porwanie księcia Janusza”, a zwieńczeniem obchodów będą publikacje poświęcone dziejom Mazowsza.
Wystawa, jakiej jeszcze nie było
Jednym z najważniejszych punktów jubileuszowego programu jest wystawa przygotowana przez Muzeum Mazowieckie w Płocku. To największa od lat ekspozycja poświęcona średniowiecznym dziejom Mazowsza. Zwiedzający mogą zobaczyć wyjątkowe zabytki związane z książętami mazowieckimi, w tym m.in. hermę św. Zygmunta z piastowskim diademem, miecz sprawiedliwości Zygmunta I Starego, kielich i patenę Konrada Mazowieckiego, Graduał Bolesława II czy słynną Biblię Płocką. W przygotowanie ekspozycji zaangażowały się najważniejsze polskie muzea i archiwa. Wystawę można oglądać do 10 grudnia.
Historia Mazowsza wychodzi z podręczników
Obchody jubileuszu mają również wymiar edukacyjny. W szkołach na terenie całego województwa są prowadzone lekcje żywej historii, podczas których uczniowie poznają dzieje Mazowsza nie tylko z książek.
Młodzi uczestnicy wcielają się w role dawnych książąt, rozwiązują historyczne zagadki, a także biorą udział w rycerskich konkurencjach i zajęciach inspirowanych średniowieczem. Do tej pory zajęcia edukacyjne o historii Mazowsza odbyły się już w ponad 200 szkołach.
Dla nauczycieli przygotowano specjalną ofertę edukacyjną. Obejmuje ona warsztaty oraz gotowe pakiety dydaktyczne, które umożliwiają samodzielne przeprowadzenie zajęć poświęconych historii Mazowsza i mazowieckich Piastów.
Śladami mazowieckich Piastów
Historia Mazowsza i jego władców wciąż jest obecna w wielu miejscach regionu. Ich ślady można odnaleźć m.in. w zamkach, muzeach i nekropoliach rozsianych po całym Mazowszu. Zachęcamy do wypraw Szlakiem Książąt Mazowieckich. Warto odwiedzić m.in.:
- Ciechanów: Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie, więcej informacji na stronie muzeum,
- Ostrów Mazowiecką: pomnik Anny z Radziwiłłów, więcej informacji na stronie miasta,
- Warszawę: miejsce spoczynku książąt mazowieckich: Janusza I i Bolesława IV oraz Stanisława i Janusza III. Bazylika Archikatedralna w Warszawie pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela, więcej informacji na stronie katedry,
- Liw: Muzeum Zbrojownia na Zamku w Liwie, więcej informacji na stronie zamku,
- Czersk: Zamek, więcej informacji na stronie zamku,
- Płock: Nekropolia książąt mazowieckich Bazylika Katedralna pw. Wniebowzięcia NMP, więcej informacji na stronie katedry; Muzeum Mazowieckie w Płocku, więcej informacji na stronie muzeum,
- Opinogórę: Nagrobek pamiątkowy Bolesława IV Muzeum Romantyzmu w Opinogórze, więcej informacji na stronie muzeum.
Z losami książąt mazowieckich są związane też m.in. Gostynin, Grójec, Radziejowice czy Warka.
Więcej informacji na: https://mazovia.pl/pl/pismo-samorzadu-wojewodztwa-mazowieckiego/msp-nr-8-100-2026-wydanie-specjalne-20260817/